Trích dẫn APA là cách ghi nguồn theo hệ thống tác giả – năm do Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (American Psychological Association) xây dựng, hiện phổ biến nhất là ấn bản thứ 7. Mỗi khi dùng ý tưởng, số liệu hay câu chữ của người khác, bạn ghi họ tác giả và năm ngay trong câu. Sau đó, nguồn được mô tả đầy đủ ở danh mục cuối bài, và hai phần này phải khớp nhau.
Bài viết tổng hợp những quy tắc nền tảng mà sinh viên, học viên cao học dùng nhiều nhất: hai dạng trích dẫn trong văn bản, cách xử lý số lượng tác giả, cấu trúc một mục tài liệu và các trường hợp đặc biệt. Cuối bài là phần so sánh APA 6 với APA 7 cùng các lỗi hay gặp. Mọi ví dụ đều dùng tác giả giả định để minh họa.
Tóm tắt nhanh: APA 7 gồm hai phần gắn chặt với nhau là trích dẫn trong văn bản và danh mục tài liệu tham khảo.
Từ ba tác giả trở lên, bạn dùng et al. ngay từ lần trích đầu tiên. Danh mục xếp theo bảng chữ cái, thụt lề treo và ghi DOI dưới dạng đường dẫn đầy đủ.
Trích dẫn APA trong văn bản: hai dạng cơ bản
Trong thân bài, mỗi lần dựa vào nguồn bạn có hai lựa chọn trình bày. Cả hai đều chỉ cần họ tác giả và năm xuất bản, còn thông tin chi tiết nằm ở danh mục. Việc chọn dạng nào phụ thuộc vào việc bạn muốn nhấn mạnh tác giả hay nhấn mạnh nội dung.
Trích dẫn trong ngoặc và trích dẫn tường thuật
Trích dẫn trong ngoặc (parenthetical) đặt họ tác giả và năm trong ngoặc đơn, thường ở cuối câu trước dấu chấm, ví dụ: Người cao tuổi ngại dùng ngân hàng số khi thiếu hướng dẫn trực tiếp (Patel, 2019). Cách này phù hợp khi nội dung quan trọng hơn người nói ra nó.
Trích dẫn tường thuật (narrative) đưa tên tác giả vào câu như một thành phần ngữ pháp, năm đặt ngay sau tên: Patel (2019) cho rằng hướng dẫn trực tiếp làm giảm sự e ngại của người cao tuổi. Dạng này giúp bạn so sánh quan điểm giữa các nhóm tác giả trong phần tổng quan.
Trích dẫn nguyên văn và diễn giải
Khi chép nguyên văn, bạn đặt đoạn trích trong ngoặc kép và bổ sung số trang, ví dụ (Patel, 2019, p. 42) hoặc (Patel, 2019, pp. 42–43). Nguồn trực tuyến không có số trang thì dùng số đoạn như (Patel, 2019, para. 6). Đoạn trích từ 40 từ trở lên được trình bày thành khối thụt lề riêng, không dùng ngoặc kép.
Diễn giải bằng lời của bạn không bắt buộc ghi số trang, nhưng APA khuyến khích ghi khi nguồn dài và ý được lấy từ một vị trí cụ thể. Trong luận văn, diễn giải nên chiếm phần lớn vì nó cho thấy bạn hiểu và tổng hợp được tài liệu.
Trích dẫn nhiều nguồn cùng lúc
Khi một nhận định được nhiều nghiên cứu ủng hộ, bạn gộp chúng trong một cặp ngoặc, xếp theo thứ tự chữ cái của họ tác giả đầu và ngăn cách bằng dấu chấm phẩy. Ví dụ minh họa: (Hoang & Carter, 2021; Kim et al., 2020; Patel, 2019). Chỉ nên gộp những nguồn thực sự nói cùng một ý.
Quy tắc trích dẫn APA theo số lượng tác giả
Số lượng tác giả quyết định cách trích dẫn APA trong văn bản. Bảng dưới đây dùng các tác giả giả định để minh họa. Trong bài viết tiếng Việt, nhiều trường chấp nhận “và” thay cho “and” ở dạng tường thuật, còn ký hiệu & giữ nguyên trong ngoặc.
| Trường hợp | Trong ngoặc | Tường thuật |
|---|---|---|
| Một tác giả | (Patel, 2019) | Patel (2019) |
| Hai tác giả | (Hoang & Carter, 2021) | Hoang và Carter (2021) |
| Từ ba tác giả | (Kim et al., 2020) | Kim et al. (2020) hoặc Kim và cộng sự (2020) |
| Tổ chức, lần đầu | (Green Futures Institute [GFI], 2023) | Green Futures Institute (GFI, 2023) |
| Tổ chức, các lần sau | (GFI, 2023) | GFI (2023) |
Tác giả là tổ chức
Với cơ quan, hiệp hội hay doanh nghiệp đứng tên tài liệu, bạn viết đầy đủ tên ở lần đầu. Chữ viết tắt chỉ nên dùng khi tổ chức được nhắc từ ba lần trở lên và tên viết tắt quen thuộc với người đọc. Ở danh mục, tên tổ chức luôn ghi đầy đủ, không dùng chữ viết tắt.
Tác giả người Việt Nam
APA ghi họ (family name) của tác giả. Tuy nhiên, họ Nguyễn, Trần, Lê rất phổ biến nên nhiều trường yêu cầu ghi đủ họ tên tác giả Việt, ví dụ (Nguyễn Văn An, 2022), và xếp danh mục theo tên. Đây là quy định riêng của từng cơ sở đào tạo, vì vậy hãy đọc hướng dẫn trình bày của trường và áp dụng một cách duy nhất cho toàn bài.
Danh mục tài liệu tham khảo theo APA 7
Danh mục là nơi người đọc tìm lại mọi nguồn xuất hiện trong các trích dẫn APA của bạn. Mỗi mục gồm bốn thành phần theo thứ tự: tác giả, ngày, tiêu đề và nguồn. Thiếu một thành phần, người chấm khó truy xuất tài liệu và sẽ đánh giá thấp độ tin cậy của phần tổng quan.
Ví dụ theo loại nguồn phổ biến
Các mục dưới đây là ví dụ minh họa với tác giả, nhà xuất bản và DOI giả định. Trong bản Word, tên tạp chí, số tập, tên sách và tên trang web được in nghiêng; tiêu đề bài báo không in nghiêng và viết hoa kiểu câu.
- Bài báo: Hoang, M. T., & Carter, J. (2021). Digital literacy and mobile banking use among older adults. Journal of Consumer Behaviour Studies, 14(2), 33–49. https://doi.org/10.xxxx/jcbs.2021.0142
- Sách: Patel, R. (2019). Research design for social sciences (3rd ed.). Northbridge Academic Press.
- Chương sách: Kim, S. (2020). Measuring trust in online services. In L. Moreau & D. Tran (Eds.), Handbook of service research (pp. 112–130). Lakeside Publishing.
- Trang web: Green Futures Institute. (2023, March 8). Household energy saving behaviours. https://www.example-gfi.org/energy
- Luận văn: Le, T. H. (2022). Customer loyalty in regional retail banks [Master’s thesis, Northbridge University]. Northbridge Repository.
Sắp xếp và trình bày danh mục
Danh mục xếp theo thứ tự chữ cái của họ tác giả đầu tiên, giãn dòng đôi và dùng thụt lề treo 0,5 inch (khoảng 1,27 cm). Bài báo có tối đa 20 tác giả thì liệt kê đủ; từ 21 tác giả trở lên, ghi 19 tên đầu, dấu ba chấm rồi tên cuối. Hướng dẫn chi tiết từng loại nguồn có tại trang References của APA Style.
Các trường hợp đặc biệt khi trích dẫn APA
Một số tình huống xuất hiện khá thường xuyên trong luận văn, nên xử lý ngay khi gặp thay vì để đến bản cuối.
- Không có năm: dùng n.d., ví dụ (Green Futures Institute, n.d.).
- Cùng tác giả, cùng năm: thêm a, b sau năm theo thứ tự tiêu đề, như (Patel, 2019a) và (Patel, 2019b).
- Nguồn thứ cấp: ghi (Moreau, 1998, as cited in Kim, 2020) và chỉ đưa nguồn bạn thực sự đọc vào danh mục.
- Trao đổi cá nhân: email hay phỏng vấn không công bố chỉ trích trong văn bản, không có trong danh mục.
Nguồn thứ cấp nên hạn chế; nếu một ý quan trọng với lập luận, hãy tìm bản gốc để đọc và trích trực tiếp. Bộ quy tắc đầy đủ về trích dẫn trong văn bản được trình bày tại mục Citations của APA Style.
Kinh nghiệm từ Luận Văn 360: lỗi chúng tôi gặp nhiều nhất không nằm ở dấu phẩy hay dấu chấm, mà ở việc một bài trộn lẫn hai phiên bản.
Chương 1 dùng et al. từ lần đầu theo APA 7, chương 2 lại liệt kê đủ ba tên theo APA 6. Hãy chốt phiên bản trước khi viết và ghi nhanh vài mẫu chuẩn ra một trang để tra cứu.
Khi bạn đã viết xong nhưng chưa chắc toàn bộ trích dẫn đã thống nhất, gói kiểm tra tính thống nhất của trích dẫn của Luận Văn 360 có thể đối chiếu theo chuẩn trường yêu cầu. Bạn nhận danh sách điểm cần sửa và tự quyết định cách chỉnh trong bài của mình.
Kiểm tra phiên bản APA trước khi viết
Một số trường vẫn dùng hướng dẫn soạn theo APA 6, số khác đã chuyển sang APA 7 hoặc tự điều chỉnh cho tiếng Việt. Vì vậy, trước khi trích dẫn APA, hãy xác định chính xác phiên bản mà khoa hoặc tạp chí yêu cầu. Bảng so sánh ngắn dưới đây giúp bạn nhận ra khác biệt dễ nhầm nhất.
| Nội dung | APA 6 | APA 7 |
|---|---|---|
| Ba đến năm tác giả | Lần đầu ghi đủ, lần sau dùng et al. | Dùng et al. ngay từ lần đầu |
| Nơi xuất bản sách | Có thành phố | Bỏ thành phố |
| Cách ghi DOI | doi:10.xxxx | https://doi.org/10.xxxx |
| Cụm “Retrieved from” | Thường dùng trước URL | Bỏ, chỉ ghi URL |
| Số tác giả trong danh mục | Tối đa 7 | Tối đa 20 |
Khi trường có hướng dẫn riêng
Nếu quy định của trường khác APA gốc, quy định của trường được ưu tiên. Hãy lưu file hướng dẫn cùng thư mục luận văn và ghi chú những điểm trường điều chỉnh, chẳng hạn cách viết tên tác giả Việt hay tách danh mục tiếng Việt và tiếng Anh.
Lỗi thường gặp khi trích dẫn APA
Trích dẫn có trong bài nhưng không có trong danh mục
Đây là lỗi phổ biến nhất khi bài được viết qua nhiều đợt. Bạn có thể tự soát theo quy trình trong bài so khớp trích dẫn với danh mục tài liệu, làm từng chương một.
Năm trong bài khác năm trong danh mục
Thường xảy ra khi bạn trích bản trực tuyến sớm rồi sau đó cập nhật bản in. Hãy chọn một năm theo phiên bản bạn thực sự đọc và sửa đồng bộ ở cả hai nơi.
Ghi nguồn bảng, hình chưa đủ
Bảng hoặc hình phỏng theo tài liệu khác cần ghi chú nguồn bên dưới, không chỉ trích trong đoạn văn. Bài cách ghi nguồn cho bảng, hình và dữ liệu hướng dẫn chi tiết phần này.
Kết luận
Nắm vững trích dẫn APA không đòi hỏi học thuộc mọi trường hợp, mà cần ba thói quen: chốt phiên bản trước khi viết, dùng đúng mẫu theo số lượng tác giả và giữ mỗi trích dẫn khớp với một mục trong danh mục. Khi có quy định riêng của trường, hãy ưu tiên quy định đó và áp dụng nhất quán.
Trước khi nộp, bạn có thể dùng bảng kiểm danh mục tài liệu tham khảo để soát lại toàn bộ danh mục. Nếu muốn có thêm một lượt kiểm tra độc lập, hãy tìm hiểu dịch vụ rà soát trích dẫn theo chuẩn APA của Luận Văn 360.
